Automatische ontluchter op cv-ketel of vloerverwarming: hoe hij werkt, wanneer hij stuk is, dopje open of dicht, en welke past

Kort antwoord: een automatische ontluchter is een klein messing of kunststof potje met een vlotter bovenop de ketel, de pomp of de vloerverwarmingsverdeler. Zit er lucht in, dan zakt de vlotter en opent een naaldventiel dat de lucht laat ontsnappen; komt er water bij, dan sluit hij weer. Het dopje moet een slag open staan, anders kan er niets uit. Gaat hij stuk, dan lekt hij water (vlotter of ventiel vervuild met kalk) of blijft er lucht in de installatie zitten (ventiel vastgekalkt, dopje dicht). Vervangen kost € 9 tot € 26 en kan zelf, mits hij van buiten bereikbaar is; de ontluchter op de pomp in de ketel zit vaak achter de mantel.

Hoe hij werkt

In het huisje zit een vlotter die aan een hefboom een klein ventiel bovenin bedient. Staat het huisje vol water, dan drukt de vlotter het ventiel dicht. Verzamelt zich lucht bovenin, dan daalt het waterpeil, zakt de vlotter en opent het ventiel: de lucht ontsnapt door het dopje, water stroomt na, de vlotter stijgt en het ventiel sluit. Dat gebeurt onhoorbaar en honderden keren per stookseizoen. Een hygroscopische ontluchter (zoals de Caleffi 1/4", € 9,95) werkt anders: schijfjes die zwellen bij contact met water sluiten het ventiel; droog is hij open. Die is kleiner en verstopt minder snel, maar ontlucht iets trager.

Ontluchters zitten op het hoogste punt van een kringloop: bovenop de warmtewisselaar of de pomp in de ketel, op de aanvoerbalk van de vloerverwarmingsverdeler en soms op de hoogste radiator of op zolder. Lucht stijgt en verzamelt zich daar.

Dopje open of dicht?

Open, een halve tot een hele slag. Met het dopje dichtgedraaid werkt de ontluchter als een gewone stop en blijft alle lucht in de installatie. Fabrikanten leveren hem soms dicht om lekkage tijdens transport te voorkomen; bij het in bedrijf stellen hoort hij open te gaan. Bij een ketel die na onderhoud opeens moet worden ontlucht en radiatoren die gaan borrelen, is het dopje de eerste check. De uitzondering: lekt de ontluchter en kun je hem niet direct vervangen, draai het dopje dan tijdelijk dicht om het druppelen te stoppen.

Wanneer hij stuk is

Een ontluchter die druppelt, doet dat vrijwel altijd door kalk. De installatie is dan te vaak bijgevuld met vers leidingwater, dat bij elke vulling nieuwe kalk en zuurstof meebrengt. Los het lek op waardoor je bijvult, niet alleen de ontluchter.

Welke past

De aansluiting is de maat die telt: 3/8" buitendraad op de meeste ketels, 1/4" op kleine ontluchters en 1/2" op verdelers en leidingen. Merkketels hebben soms een eigen uitvoering met clip of bajonet op de pomp; daar past alleen het merkonderdeel.

Zoek je een ander merk of type, kies in de onderdelencatalogus je toestel en dan de soort ontluchters; het typeplaatje wijst de weg (zo lees je het).

Zelf vervangen

Een ontluchter op de verdeler, een leiding of bovenop een van buiten bereikbare ketelaansluiting vervang je zelf: ketel uit en afkoelen, druk aflaten via de aftapkraan tot 0 bar (of bij een verdeler alleen de verdeler afsluiten), oude ontluchter losdraaien, nieuwe met teflontape of de bijgeleverde pakking indraaien, dopje een slag open, installatie bijvullen tot 1,5 tot 2 bar en de eerste dag de druk in de gaten houden. Zit de ontluchter op de pomp in de ketel achter de mantel, dan is het werk voor de installateur: bij veel modellen moet de mantel eraf en zit hij dicht bij brander en bedrading. Wat je wel of niet zelf doet staat in Welk cv-ketelonderdeel mag je zelf vervangen?.

Veelgestelde vragen

Moet ik de radiatoren nog ontluchten als er een automatische ontluchter is?

Ja. De ontluchter pakt alleen de lucht die bij hem aankomt; lucht die in een radiator blijft hangen, komt daar niet vandaan. Ontlucht radiatoren bij het begin van het stookseizoen en na bijvullen, zie Cv-ketel ontluchten.

Hoe lang gaat een automatische ontluchter mee?

Vijf tot vijftien jaar, afhankelijk van de waterkwaliteit. In een installatie die zelden wordt bijgevuld gaat hij het langst mee.

Kan ik een lekkende ontluchter repareren?

Soms door hem te demonteren en de vlotter en het ventiel te ontkalken in azijn. Bij een prijs van € 9 tot € 26 is vervangen meestal de betere keuze.

Waar komt de lucht steeds vandaan?

Uit vers vulwater (dat bevat opgeloste lucht), uit een lek waar lucht wordt aangezogen bij afkoelen, of uit een leeg expansievat waardoor de druk 's nachts onder nul zakt en lucht binnenkomt via ontluchters en pakkingen. Blijvend lucht is dus een symptoom, niet de kwaal.