Thermostaatknop of radiatorkraan vervangen: welke past (M30, Danfoss RA, RAVL), knop of hele kraan, en wanneer slim

Kort antwoord: de thermostaatknop (het draaideel) vervang je zelf zonder water af te tappen: oude knop losdraaien of losklikken, nieuwe erop. Het enige dat moet kloppen is de aansluiting: M30 × 1,5 (de meeste kranen van Heimeier, Oventrop, Honeywell, Comap, Caleffi), Danfoss RA (klikring met 23 mm) of het oudere Danfoss RAVL of RAV (26 en 34 mm, alleen met adapter). Het kraanhuis zelf (de afsluiter met de stift waar de knop op drukt) vervangen betekent de installatie aftappen of afvriezen; dat is werk voor een installateur. Een slimme knop loont als je kamers apart wilt regelen of slaapkamers overdag koud wilt houden: reken op 5 tot 15 procent minder gas, € 80 tot € 90 per knop.

Knop of kraan: wat is er eigenlijk stuk?

Welke aansluiting heeft mijn kraan?

Draai de oude knop eraf (meestal een kartelring linksom, of een schroef aan de zijkant) en kijk naar de kraan. Zie je schroefdraad van ongeveer 30 mm doorsnee met een stift in het midden: M30 × 1,5, de Europese standaard waarvoor elke universele knop past. Zie je een gladde kraag met een groef en een klikring: Danfoss RA (kraanhals 23 mm); slimme knoppen worden geleverd met een RA-adapter. Zie je een dikkere hals van 26 mm (RAVL) of 34 mm (RAV) op een kraan van voor 1995: alleen met een losse adapter, en dan is vervangen van het hele kraanhuis vaak nettere. Giacomini (M30 × 1) en Herz (M28 × 1,5) komen minder vaak voor; adapters bestaan. Meet bij twijfel de buitendiameter van de schroefdraad of stuur een foto.

Mechanisch, elektronisch of slim

Een mechanische knop (€ 10 tot € 30 bij de bouwmarkt of installateur) regelt op kamertemperatuur via een vloeistof- of wasvulling en heeft geen batterijen. Een elektronische knop met eigen klok en display regelt per radiator een weekprogramma, zoals de Honeywell HR93 (€ 86,95). Een slimme knop praat met een centrale thermostaat of hub en regelt per kamer, met de ketel mee.

Slimme knoppen werken het best als ze de ketel ook echt aansturen: de knop in de slaapkamer vraagt warmte, de thermostaat zet de ketel aan, ook als de woonkamer al warm is. Dat kan bij EasyControl, evohome en tado. Losse slimme knoppen zonder koppeling met de ketel sluiten alleen de radiator; ze besparen alleen in kamers die anders onnodig meestoken. Welke thermostaat bij je ketel past, staat in Welke thermostaat past op mijn ketel.

Zo vervang je de knop

1. Zet de oude knop op de hoogste stand; dan staat de stift het verst uit en klemt de knop niet.
2. Draai de kartelring los (linksom) of maak de klikring of borgschroef los en trek de knop recht van de kraan.
3. Controleer de stift: druk hem in, hij moet soepel terugveren. Zit hij vast, wrik voorzichtig met een tang; spuit een druppel kruipolie op de stift, niet in de kraan.
4. Schuif de nieuwe knop (met adapter als je kraan Danfoss RA is) op de kraan en draai de ring handvast; geen gereedschap nodig.
5. Bij een slimme knop: batterijen erin, koppelen met de app of hub en de kalibratie laten lopen (de knop zoekt zelf de open- en dichtstand).

Zonder water, zonder aftappen, vijf minuten per radiator. Bij een kraan met verschillende maat aan de linker- en rechterkant van het huis (na een verbouwing) koop je de adapters los.

Het kraanhuis vervangen

Lekt de kraan of blijft de radiator warm terwijl de stift vrij loopt, dan moet het kraanhuis eruit. Dat betekent: installatie aftappen tot onder de radiator (of de leiding afvriezen met een vriesset), oude kraan losdraaien van de radiator en de leiding, nieuwe kraan met nieuwe koppelingen monteren, vullen, ontluchten en op druk brengen. Neem dan direct een kraan met M30 × 1,5 en een voorinstelling (voor het inregelen) en vervang aan de andere kant van de radiator het voetventiel mee. Onze installatiepartner doet dit als klein karwei via de installatieservice; combineer het met een onderhoudsbeurt van de ketel om het voorrijden te delen.

Veelgestelde vragen

Past elke thermostaatknop op elke radiator?

Nee, de knop past op de kraan, niet op de radiator. Bij M30 × 1,5 past elke universele knop; bij Danfoss RA heb je de meegeleverde adapter nodig; bij oude RAVL- en RAV-kranen een losse adapter.

Hoeveel bespaar ik met slimme radiatorknoppen?

Vijf tot vijftien procent gas, het meest in woningen met veel kamers die nu meestoken. In een goed geïsoleerd appartement met open indeling is de winst klein.

Mijn kraan heeft geen stift maar een handwiel. Kan daar een thermostaatknop op?

Nee. Een handbediende afsluiter heeft geen thermostaatonderbouw. Wil je thermostatisch regelen, dan moet het kraanhuis worden vervangen door een thermostatische kraan.

Waarom staat op de knop een sterretje?

Dat is de vorstbeveiliging: de knop opent bij ongeveer 6 °C kamertemperatuur, ook op de laagste stand. Zet kranen in ongebruikte kamers dus niet helemaal dicht maar op het sterretje.